Een terugblik op je jaar maken: vragen en een zachtere manier om terug te kijken

Ergens eind december duikt de vraag vanzelf op: wat heb ik dit jaar eigenlijk gedaan? En het eerlijke antwoord is op dat moment meestal een schouderophalen. Een reis schiet je te binnen, één groot ding, een periode die zwaar was. Twaalf maanden, en er blijven drie scènes over.

Een terugblik is de manier om de rest weer in te vullen. Geen afrekening. Geen rapportcijfer voor de goede voornemens die je in januari opschreef en in februari stilletjes liet vallen. Gewoon een rustige, milde blik op het jaar dat je echt hebt geleefd.

Waarom het jaar leger voelt dan het was

Hoe we een periode achteraf beoordelen, volgt een goed onderzocht patroon: we onthouden hem via het intenste moment en via hoe hij afliep. Psychologen noemen dat de piek-eindregel. Eén zware november bepaalt zo stilletjes het cijfer voor een heel jaar, terwijl een fijne juni nauwelijks meetelt.

Daar komt bij dat je geheugen geen jaren bewaart. Het bewaart een handvol scènes en gooit de rest weg, zonder je te vragen welke ertoe deden. Dus ga je op 30 december zitten, vraag je jezelf af wat er is gebeurd, en krijg je de twee luidste dingen aangereikt en verder vooral mist.

Je jaar is niet kleiner geworden. Alleen wat je ervan hebt bewaard.

Wat een terugblik op je jaar eigenlijk is

Het is geen functioneringsgesprek over je leven. Niemand geeft hier een beoordeling, en er bestaat geen versie van dit jaar waarin je eigenlijk meer had moeten doen.

Het is een blik op wat er werkelijk in zat:

• Wat je hebt afgerond, en wat je bent begonnen en nog niet af is
• Dat zware ding waar je doorheen bent gekomen en dat je nu in een halve zin afdoet
• Hoe je bent veranderd: moediger in iets, sneller in het nee zeggen, minder snel in paniek
• De mensen: de vriendschap die je hebt gelijmd, het telefoontje dat je eindelijk pleegde, de hulp waar je om durfde te vragen
• Waar je mee gestopt bent - een gewoonte, een baan, iets dat je ontgroeid was
• De kleine, alledaagse pleziertjes, waar een jaar eigenlijk grotendeels uit bestaat

Werk hoort er natuurlijk ook bij. Alleen is het één kamer in een veel groter huis, en de meesten van ons schrijven die kamer op en vergeten het huis.

Vragen voor je terugblik

Je hebt ze niet allemaal nodig. Lees de lijst door en blijf hangen bij de vragen waar iets bij gaat schuiven - vier goede vragen zijn meer waard dan twintig beleefde.

Wat er gebeurde

• Welke drie dingen van dit jaar had je afgelopen januari graag alvast geweten?
• Wat heb je echt afgemaakt?
• Waar ben je doorheen gekomen?
• Welke maand was het zwaarst, en wat hielp je eruit?
• Wat heeft je verrast?

Wie je werd

• Waar ben je nu beter in dan twaalf maanden geleden?
• Waar was je vroeger bang voor en nu minder?
• Waarover ben je van gedachten veranderd?
• Waar was je moedig zonder dat iemand het merkte?
• Waar heb je nee tegen gezegd, en was dat het juiste nee?

De mensen

• Wie was dit jaar het belangrijkst voor je, en weet die persoon dat?
• Welke relatie werd warmer? Welke had een grens nodig?
• Wie hielp je toen je het alleen niet redde?
• Voor wie stond jij klaar?

Wat je meeneemt

• Wat mag in dit jaar achterblijven?
• Waar wil je volgend jaar meer van, omschreven als een gevoel en niet als een doel?
• Stel dat je volgend jaar december terugkijkt en stilletjes trots bent op één ding: wat zou dat dan zijn?

Krimp je bij een vraag even ineen, dan zit daar meestal iets. Blijf daar gerust een minuut langer bij hangen.

Hoe je het aanpakt

Kies een avond dat je niet uitgeput bent. Maak het prettig - thee, een deken, dat mooie schrift dat je voor niets in het bijzonder bewaarde.

Scrol dan je agenda door, maand voor maand, vanaf januari. Die ene handeling doet het meeste werk. Je foto's trouwens ook. Je blijft hangen bij een doodgewone dinsdag in april, herinnert je opeens de hele week eromheen en denkt: o ja, dat was ik totaal vergeten. Schrijf onderweg op wat er bovenkomt, in een lijstje, in flarden. Geen essay. Niemand leest dit.

Neem het zware net zo goed mee. Een terugblik die alleen de leuke stukken bewaart, is niet mild maar onvolledig, en dat voel je bij het teruglezen meteen. Het jaar waar je doorheen kwam telt even zwaar als het jaar waarvan je genoot.

En heb je onderweg al bijgehouden wat je meemaakte, in een notitie, een document, een succesjournal, dan hoef je helemaal niet te graven. In plaats van twaalf maanden uit je geheugen op te diepen, lees je ze gewoon terug. Tien minuten, en daar staat je jaar, in je eigen handschrift, inclusief alle kleine dingen die je anders nooit meer had teruggevonden. Daarom loont het zo om overwinningen op te schrijven op het moment zelf: de jij van december vertelt maart nogal onbetrouwbaar na.

Wees een eerlijke getuige van je eigen jaar

Het gekke aan terugkijken is hoe streng de meesten van ons oordelen. Het jaar van een vriendin zou je nooit afdoen met “niet veel eigenlijk”. Je zou de verhuizing noemen, de ziekte waar ze doorheen kwam, dat ene waar ze eindelijk mee stopte, en de manier waarop ze het in oktober bij elkaar hield. En je zou nog gelijk hebben ook.

Gun jezelf diezelfde nauwkeurigheid. Bij een terugblik gaat het er niet om of je jaar goed genoeg was. Het gaat erom er eindelijk eerlijk over te zijn - en dat verhaal is bijna altijd voller, moediger en rijker aan kleine goede dingen dan het schouderophalen waarmee je begon.